Bezpieczeństwo w dobie migracji: Polska na rozdrożu

Bezpieczeństwo w dobie migracji: Polska na rozdrożu

Analiza danych MSWiA i KGP (2024–2026)

Autor: Prezes Zarządu Instytutu Praw Człowieka i Mediów

W debacie publicznej dotyczącej migracji często brakuje jednego elementu: rzetelnych, odartych z emocji danych. Jako Instytut Praw Człowieka i Mediów postawiliśmy sobie za cel wypełnienie tej luki – nie po to, by kogokolwiek piętnować, ale by wymusić na państwie i samorządach podejmowanie decyzji w oparciu o fakty, a nie o polityczne emocje. Uzyskane przez nas dane z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, Komendy Głównej Policji oraz Straży Granicznej pozwalają na sformułowanie kompleksowej diagnozy stanu bezpieczeństwa w polskich aglomeracjach w latach 2024–2026.

Poniższa analiza to nie tylko zestawienie liczb. To studium tego, jak szybko zmienia się geografia ryzyka w Polsce oraz wezwanie do transparentności – do takiej polityki państwa i samorządu, która chroni wszystkich mieszkańców, opierając się na dowodach, a nie na uprzedzeniach czy uproszczonych narracjach.

1. Krajobraz ogólnopolski: system pod rosnącą presją

Rok 2025 przyniósł wyraźną zmianę w statystykach kryminalnych z udziałem cudzoziemców. Według danych MSWiA i Policji odnotowano 24 978 przestępstw popełnionych przez cudzoziemców, co stanowi wzrost o 12,3% w porównaniu do 2024 r. Wzrost ten sam w sobie nie przesądza jeszcze o „kryzysie bezpieczeństwa”, ale pokazuje, że system wymiaru sprawiedliwości i służb jest pod coraz większym obciążeniem.

Kluczem do zrozumienia znaczenia tych liczb jest analiza strukturalna (jakiego typu są to przestępstwa) oraz terytorialna (gdzie koncentrują się zagrożenia). Widać wyraźnie, że polska mapa bezpieczeństwa „pofałdowała się” – niektóre metropolie odnotowują spadek, podczas gdy inne stają się nowymi ogniskami ryzyka.

Tabela 1. Dynamika przestępczości cudzoziemców w największych aglomeracjach (2024–2025)

Rekordowy wzrost we Wrocławiu wynika przede wszystkim z ogromnej skali wykrytych przestępstw gospodarczych – liczba takich czynów wzrosła z 216 do 2 608 przypadków. Świadczy to nie tyle o nagłym „zepsuciu” miasta, ile o skuteczności służb w rozbijaniu dobrze zorganizowanych grup wyspecjalizowanych m.in. w oszustwach podatkowych i finansowych.

Jednocześnie dane ze stycznia 2026 r. pokazują, że liderzy statystyk potrafią zmienić się w ciągu zaledwie jednego miesiąca. Poznań notuje wzrost o 686,6% rok do roku (1 792 przestępstwa cudzoziemców w styczniu), a Białystok – skok z 28 do 1 064 zdarzeń, podczas gdy we Wrocławiu następuje wyraźne „uspokojenie” po roku rekordowych wzrostów. To dowód, że polityka bezpieczeństwa musi być oparta na aktualnych danych, a nie na utrwalonych wyobrażeniach o „bezpiecznych” i „niebezpiecznych” regionach.

2. Profilowanie zagrożeń: narodowość a typologia czynów

Analiza danych za 2025 r. i styczeń 2026 r. pozwala wyodrębnić kilka kluczowych trendów narodowościowych. Nie chodzi tu o stygmatyzowanie całych społeczności, lecz o rozpoznanie tych obszarów, w których prewencja i kontrola państwa powinny być szczególnie skoncentrowane.

• Obywatele Ukrainy – to liczebnie największa grupa, co jest bezpośrednio związane ze skalą obecności obywateli Ukrainy w Polsce po 2022 r. W 2025 r. przypisano im 17 005 przestępstw w skali kraju. Dominują w kategoriach drogowych i ogólnokryminalnych (m.in. prowadzenie pojazdów w stanie nietrzeźwości, naruszenia przepisów ruchu drogowego, pospolite przestępstwa kryminalne), co odzwierciedla ich silne związanie z rynkiem pracy i transportem.

• Obywatele Gruzji – grupa o bardzo wysokiej aktywności w zakresie przestępstw przeciwko mieniu (kradzieże, włamania, zorganizowane kradzieże sklepowe). W 2025 r. w skali kraju przypisano im 2 568 czynów, a jednocześnie stanowią oni znaczący odsetek osób objętych decyzjami o zobowiązaniu do powrotu z przyczyn związanych z bezpieczeństwem publicznym.

• Obywatele państw Azji Centralnej (w szczególności Uzbekistanu) – nowy, wyraźny trend widoczny w styczniu 2026 r., polegający na gwałtownym wzroście przestępstw drogowych. Zjawisko to wiąże się bezpośrednio z masowym zatrudnieniem w sektorze przewozu osób „na aplikację”, gdzie presja zarobkowa i słaba znajomość polskich realiów drogowych tworzą potencjalnie niebezpieczną mieszankę.

Do tego dochodzi rosnąca cyberprzestępczość i przestępczość gospodarcza, w której – jak pokazują zarówno raporty policyjne, jak i CBŚP – pojawiają się wyspecjalizowane grupy cudzoziemców, działające na styku świata online, podatków i oszustw finansowych. W styczniu 2026 r. odnotowano wzrost cyberprzestępczości o 143% rok do roku – to sygnał, że „nowe” formy przestępczości przestają być marginesem.

3. Stolica pod lupą: Warszawa jako zwierciadło trendów

Warszawa (KSP) pozostaje kluczowym ośrodkiem migracyjnym i gospodarczym kraju. Mimo spadku ogólnej liczby przestępstw cudzoziemców (z 5 601 w 2024 r. do 4 947 w 2025 r.), struktura czynów w stolicy nie pozwala na samozadowolenie. Aż 3 799 zdarzeń – czyli około 76% wszystkich przestępstw cudzoziemców – to przestępstwa kryminalne.

Szczególnym wyzwaniem jest bezpieczeństwo w ruchu drogowym. 852 przestępstwa drogowe cudzoziemców w skali roku w samej Warszawie to nie abstrakcyjna liczba – to realne zagrożenia na przejściach dla pieszych, skrzyżowaniach i w rejonach dużego natężenia ruchu, w tym w obszarach obsługujących intensywny transport osobowy i towarowy.

Do tego dochodzi kwestia obecności osób z decyzjami o zobowiązaniu do powrotu (deportacji) w przestrzeni miejskiej. Jeżeli państwo nie jest w stanie skutecznie egzekwować własnych decyzji administracyjnych, obciążenie ryzykiem zostaje w praktyce przerzucone na mieszkańców aglomeracji – społeczności, które nie mają bezpośredniego wpływu na politykę migracyjną, ale ponoszą jej codzienne konsekwencje.

4. Efektywność państwa: luka w procedurach powrotowych

Szczególnej uwagi wymagają dane Straży Granicznej dotyczące tzw. decyzji o zobowiązaniu do powrotu. To w nich ujawnia się zasadniczy problem: państwo jest coraz bardziej aktywne na poziomie wydawania decyzji, ale utrzymuje relatywnie niską skuteczność ich realnego wykonania.

Tabela 2. Skuteczność procedur powrotowych (2022–2024)

W ciągu dwóch lat liczba wydawanych decyzji wzrosła o 57%, co mogłoby sugerować zdecydowaną reakcję państwa na zdiagnozowane problemy. Jednak kluczowe jest to, że przymusowe deportacje stanowią zaledwie ok. 10% wszystkich przypadków (1 082 osoby w 2024 r.).

Przekładając to na język praktyki: tysiące osób z nakazem opuszczenia kraju – w tym osoby, wobec których istnieją poważne przesłanki dotyczące zagrożenia bezpieczeństwa lub porządku publicznego (obywatele Gruzji stanowią ok. 24% wszystkich decyzji o powrocie) – wciąż przebywa w polskich miastach. Stanowi to realne wyzwanie operacyjne i społeczne dla władz krajowych oraz samorządów dużych aglomeracji.

5. Podsumowanie i postulaty Instytutu

Dane MSWiA, KGP i Straży Granicznej pokazują jasno: system bezpieczeństwa w Polsce znajduje się pod rosnącą presją, a migracja – zarówno legalna, jak i nielegalna – staje się jednym z kluczowych pól, na których rozgrywa się spór o kształt państwa prawa. Problemem nie są „migranci jako tacy”, lecz brak konsekwentnej, transparentnej i opartej na faktach polityki bezpieczeństwa.

Jako Prezes Instytutu Praw Człowieka i Mediów formułuję następujące postulaty:

1. Pełna transparentność
   Władze publiczne – zarówno centralne, jak i samorządowe – powinny publikować cykliczne, dostępne dla mieszkańców raporty o stanie bezpieczeństwa z wyodrębnieniem danych dotyczących cudzoziemców w poszczególnych miastach i regionach. Tylko w ten sposób można uciąć spekulacje, przeciąć narracje skrajne (zarówno alarmistyczne, jak i bagatelizujące) i oprzeć politykę bezpieczeństwa na rzeczywistych liczbach.

    

2. Skuteczność zamiast stygmatyzacji
   Służby powinny koncentrować się na grupach wysokiego ryzyka i konkretnych miejscach – np. weryfikacji osób z decyzjami o powrocie w przestrzeniach o dużej koncentracji cudzoziemców i obrotu gotówkowego (targowiska, centra logistyczne, węzły transportowe). Nie wolno przy tym stosować odpowiedzialności zbiorowej wobec całych narodowości; każde działanie musi być oparte na indywidualnych przesłankach i szacunku dla praw człowieka.

    

3. Wzmocnienie służb – szczególnie w obszarze „nowych” przestępstw
   Wzrost cyberprzestępczości (143% w styczniu 2026 r.) oraz przestępstw gospodarczych wymaga inwestycji w kadry i kompetencje techniczne Policji i innych służb. To nie jest już margines, ale coraz ważniejsza część rzeczywistości przestępczej, w której tradycyjne narzędzia operacyjne przestają wystarczać.

    

4. Koordynacja między poziomem centralnym a lokalnym
   Bez realnej wymiany informacji między MSWiA, Policją, Strażą Graniczną, samorządami miejskimi i organizacjami społecznymi, takimi jak nasz Instytut, dane pozostaną zbiorem tabel, a nie narzędziem zarządzania bezpieczeństwem. Potrzebne są stałe fora współpracy i mechanizmy, które umożliwią szybkie reagowanie na lokalne anomalie – takie jak styczniowe skoki statystyk w Poznaniu czy Białymstoku.

    

Bezpieczeństwo polskich obywateli i prawa człowieka cudzoziemców to nie są wartości przeciwstawne. To fundamenty stabilnego państwa, które potrafi zarządzać migracją w sposób mądry, przewidywalny i bezpieczny – zarówno dla przyjezdnych, jak i dla społeczności lokalnych we wszystkich polskich miastach.

Instytut Praw Człowieka i Mediów udostępnia pełne zestawy danych statystycznych oraz opracowań źródłowych wykorzystanych w niniejszej analizie. Wszystkie materiały będą sukcesywnie publikowane na stronie internetowej Instytutu pod adresem: www.ihrm.org.pl, a zainteresowane instytucje, media i organizacje społeczne mogą dodatkowo kontaktować się z nami pod adresem e‑mail: office@ihrm.org.pl.